Alle hoogbegaafden weten het al van jongs af: onderscheidende kenmerken, zoals originele ideeën, plaatsen je in een afzonderlijke positie. Ik herinner me dat ik als meisje mooi kon tekenen en daarbij vaak een andere invulling gaf aan de opdrachten van de lerares dan de kinderen uit mijn groep. Zo kon het een keer gebeuren dat de kleine Jezus niet als een baby in een stal werd afgebeeld, maar als peuter in een lichtblauw tuniekje, lopend door de straten van een stad, moedig en onverantwoord… Wel knap bedacht volgens mij; een beetje raar als kerstverhaal, volgens de juf: en daarmee keerde een van mijn onderscheidende kenmerken zich tegen me.

Als volwassene weet ik nu dat het niet altijd zo hoeft te gaan. Ik heb gezien hoe alles verandert, als je diezelfde onderscheidende kenmerken in het belang van iedereen inzet. Een goed voorbeeld hiervan is een jongen die bij mij op het gymnasium in Genua zat. Uiterlijk was hij het absolute tegenovergestelde van een standaard puberleider. Alles aan hem deed ouwelijk aan: de manier waarop hij bewoog (een beetje houterig), zijn kleren, zijn schoenen, zijn bril, zijn uitspraak … zelfs zijn voornaam ‘Pierluigi’, die geplukt leek uit een boek uit de 19de eeuw. Theoretisch waren er dus bij hem allerlei explosieve ingrediënten aanwezig om op school gepest te worden. Toch was er van pesten geen sprake; hij was juist de meest gerespecteerde jongen uit de klas en een vaak herkozen, unaniem geliefde klassenvertegenwoordiger … Geen wonder, volgens mij.

Mijn klasgenoot had begrepen hoe waardevol iets wat bij hem hoorde – een uitstekend geheugen – kon zijn, ook voor het welzijn van anderen. Eenvoudig vertaald in de behoeften van pubers: hij strooide rijkelijk met uitmuntende vertalingen in een tijdperk vóór het internet en hielp wanneer het kon tijdens examens en proefwerken. Cruciaal daarbij is dat hij dat deed omdat hij het écht leuk vond, en zijn kennis uitdeelde met dezelfde houding alsof het om een pak suiker ging: neem maar mee, ik heb er toch zat van… Iets wat volgens mij essentieel is geweest voor zijn sociale succes destijds, in een van de moeilijkste omgevingen.

Op een heel ander niveau zag ik het onlangs opnieuw gebeuren, tijdens de inaugurele rede van president Obama. Namelijk toen hij zijn verdiensten, bereikt door middel van persoonlijke drijfkrachten als doorzettingsvermogen, innerlijke motivatie, vertrouwen in zichzelf en in een hogere macht, met één zin wist ‘om te zetten’ in de verdiensten van een heel volk en een hele cultuur.

Dit is de (ware) betekenis van onze vrijheid en ons geloof. Dit is waarom mannen, vrouwen en kinderen van elk ras en gezindte hier samen kunnen komen op deze prachtige Mall, en waarom een man, wiens vader nog minder dan 60 jaar geleden mogelijk niet bediend zou zijn in een plaatselijk restaurant, hier nu voor u kan staan om de meest heilige eed af te leggen.

Ik vond het een genereuze, ontroerende én (meesterlijk) politiek verantwoorde ‘herstructurering’ van de werkelijkheid, die het zelfs voor racisten mogelijk maakte zijn benoeming te verklaren als het ultieme bewijs van de grootsheid van hun land.

Briljant en genereus: volgens mij een ideale combinatie bij succesvolle hoogbegaafden. Als je een goede band met je begaafdheid hebt, is briljant zijn niet zo moeilijk. Wat betreft de grondslag van generositeit heb ik een overeenkomst gevonden tussen Pierluigi en Barack Obama. Beiden lijken me tamelijk luchthartig om te gaan met hun hoge intelligentie en de erbij horende verschijnselen, wat het volgens mij gemakkelijker maakt om de verdiensten geboren uit eigen onderscheidende kenmerken met anderen te delen. Van mijn oude klasgenoot herinner ik me bijvoorbeeld de zelfspot bij de zoveelste mislukte veroveringtocht van het coolste en meest tegendraadse meisje van de klas; en ook de binnenpretjes, als het weer eens gelukt was om de leraren, die hem overigens écht mochten, te beduvelen.

Stap voor stap richting een genereuze instelling. Als je die weg wilt bewandelen, dan helpt het misschien om aan het volgende te denken.

1. Wees bewust van je rijkdom: je snelheid en helderheid van denken, je intensiteit, je gedrevenheid, je creativiteit.
2. Geef alleen wat je echt kunt en wilt geven, en in de mate die bij je op dat moment past. Wat wil je delen: kennis, ideeën, oplossingen, inzichten, uitkomsten? Of is het een diepere dimensie van beleving, van inspiratie en motivatie, een kijk in de ogen van de kosmos…?
3. Onthoud dat je zelf meer bent dan je prestatie: je raakt niet een deel van jezelf kwijt als je je rijkdom met anderen deelt. Het leuke van intelligentie is, dat het niet opraakt.
4. Geef niets als ruilmiddel. Dat spreekt voor zich.

© Marina van Walsum 2009