"Je bent zo bot" (sept. 2009)

… is iets wat je als hoogbegaafde soms, of misschien zelfs vaak te horen krijgt. Dat soort kritiek krijg je meestal als je te vroeg het resultaat van een innerlijke analyse van feiten aan je omgeving kenbaar maakt. Vaak komt dit doordat je oprecht wilt zijn, of vanuit de veronderstelling dat die conclusie voor iedereen ook zo overduidelijk is. Als je erbij door je analyse ook nog geïnteresseerd bent geraakt of bezorgd, kan zich een nog riskantere situatie voordoen: je kunt net die ene vraag gaan stellen die de ander juist probeerde uit te stellen of voor zichzelf verborgen te houden.

Ik zag 'hoogbegaafdheid in actie' opnieuw tijdens mijn vakantie… Ik was in retraite, in een boeddhistisch klooster. Je wordt daar in kleine groepen ingedeeld om de lessen die´s ochtends plaatsvinden te bespreken. De avond van de eerste ontmoeting met de rest van de groep kwam er onder andere een vrouw bij zitten die een besluiteloze indruk maakte, een hang naar regels toonde en tamelijk onzeker en impulsief overkwam. Op zich een mix van menselijke eigenschappen volgens een eigen formule, en in die zin dus niets bijzonders om alarm te slaan…

Totdat er een nieuw gegeven bij kwam en hoogbegaafdheid (helemaal vanzelf!) 'in actie' kwam. Het nieuwe gegeven was het beroep van deze vrouw: ze was hulpverleenster in oorlogsgebieden als Darfur. Daar hielp ze slachtoffers van seksueel geweld. "En, nog resultaten geboekt?" … Klonk het opeens. Uit de mond van de vriendin naast me, als reactie op die mededeling .

Er was niet veel navraag nodig om het denkproces dat hieraan was voorafgegaan te kunnen volgen. De afschuw voor de verhalen uit Darfur. De zich opdringende vraag of deze hulpverleenster wel de voor deze taak onontbeerlijke kwaliteiten bezat. Had ze nu echt voldoende moed, ruggengraat, vastberadenheid, geestelijke flexibiliteit, openheid, innerlijke motivatie? De identificatie met de pijn van die slachtoffers. De bezorgdheid om hun welzijn. De verontwaardiging. Door wie, in godsnaam, waren ze aan iemand toevertrouwd die hiervoor niet geschikt leek? Wie kon nu zo onlogisch handelen?

Dit alles gevat in die ene vraag, die puur informatief bedoeld was. Mijn vriendin was zich er echter niet van bewust, dat ze daarmee impliciet ook haar twijfels uitsprak, en op een wijze die niet alleen bot, maar zelfs cynisch had kunnen overkomen. De nadruk voor de andere betrokkene lag duidelijk veel meer op het woord 'resultaten', naar wat bleek toen het antwoord uitbleef. Mijn vriendin had weer eens de spijker op de kop geslagen, maar het contact met die hulpverleenster is niet meer goed gekomen.
Wat ik persoonlijk het meest jammer vond, is dat ik waarschijnlijk de enige in die groep was die haar echt recht kon doen door haar vraag correct te plaatsen: als het resultaat van de combinatie van een snelle analyse (wat is de aanvangsituatie, wat is er nodig, wat ontbreekt er nog) en oprecht zijn.

Je denkt snel en je bent oprecht: hoe kun je spreken zonder brokken te maken? In het voorbeeld hierboven was het waarschijnlijk beter geweest als mijn vriendin bij haar analyse was gebleven en zich niet had laten leiden door haar behoefte de correctheid daarvan te checken. Ik vrees dat deze hulpverleenster ook naar eigen maatstaven niet iets bereikt had waarover ze kon vertellen. Anders had ze het wel gedaan. Of zat er niet (meer) de juiste dosis motivatie in om over haar aspiraties of twijfels of teleurstellingen te vertellen.

In andere gevallen is die combinatie tussen snel denken en oprecht zijn goed te hanteren. Namelijk door pauzes te leren toepassen in wat voor hoogbegaafden vaak een automatisme is geworden. Zo simpel is dat. Vergelijk het maar met het besturen van een Lamborghini: ook al rijd je 230 km per uur, dan nog kun je altijd remmen als je wilt beslissen of je links of rechts gaat. Een pauze inlassen om de stand van zaken te peilen in je denkprocessen geeft je ruimte om een keuze te maken zodat je de meest passende respons kunt kiezen in overeenstemming met je gedachten, gevoelens, of behoeften.

Bijvoorbeeld, bij de mededeling van die hulpverleenster had mijn vriendin het volgende kunnen doen:

Eerst peilen: Wat denk ik nu?
Ik denk dat ze ongeschikt is voor de missie van hulpverleenster in Darfur
Opnieuw peilen: Wat gebeurt er bij mij, door deze gedachte?
Ik leef met de slachtoffers mee, en maak me zorgen
Beslissen: Wil ik deze gedachte uiten, en hoe doe ik dat?

Een mogelijke respons had dan kunnen zijn : "Ik heb gelezen dat het daar afschuwelijk is. Ik hoop dat de hulp die we bieden toereikend is".

Zo´n respons toont naast twijfel voornamelijk betrokkenheid aan, en doet daardoor meer recht aan de gevoelens waar ze later over vertelde. De kern van de impliciete vraag, of er voldoende hulp geboden wordt en of het effectief is, blijft dezelfde. Maar hier worden ook de gevoelens verwoord die ontstaan zijn tijdens het denken, zoals bezorgdheid ("ik hoop dat… toereikend"). Dat maakt dat je niet meer als bot wordt ervaren, maar als oprecht.

Met een mindfulness training leer je hoe je communicatie authentiek blijft, dat wil zeggen: overeenstemmend met de persoon die je bent. Wat is daar het voordeel van? Het voordeel is dat dan pas echte communicatie ontstaat: dus ook echt contact met anderen, wat je ook wilt zeggen. Iedereen heeft (zelf)aangeleerde reactiepatronen die automatismen zijn geworden. Bij extra-intelligente mensen komt ook nog een aantal van die specifieke kenmerken van hoge intelligentie om de hoek kijken, zoals snel denken. Die specifieke kenmerken herkennen op het moment dat ze ‘in actie’ komen, is minstens even belangrijk als ze kennen. Mijn belangrijkste tip is dus: volg een mindfulness training.

In dit kader een aanvulling. Onlangs las ik ergens een verzameling tips voor als je collega's op de hoogte zou willen brengen van je hoge intelligentie. Ik werd getroffen door het advies "doe er gewoon over". Ik zou op grond van het bovenstaande aan dit advies willen toevoegen: "…alleen maar als het thema 'hoogbegaafdheid' gewoon voor je is geworden". Want: hoe reageren mensen (álle mensen) als ze iets als niet-authentiek ervaren? Met achterdocht. Dat willen we dus niet: als medemensen al niet, en als minderheid van bovengemiddeld intelligente mensen ook niet. Bovendien zouden we ons daarmee in het domein van trucs gaan begeven, dus per definitie onze gesprekspartner manipuleren.

Tot slot mijn overige tips

Wees je bewust dat jij, als het om denken gaat, altijd in een Lamborghini zit. Benader de kern van de zaak als het om beladen onderwerpen gaat langzaam en voorzichtig. Eerst remmen dus!
Gun je gesprekspartner de tijd om zich geestelijk voor te bereiden voor hij/zij antwoordt.
Vraag je af of je iets écht wilt weten, of dat je een bevestiging zoekt van je analyse.
Zorg zelf voor de gevoelens die door je analyse bij je zijn ontstaan. Met andere woorden: zoek geen 'verlossing' in het antwoord of de reactie van je gesprekspartner. Daar horen ze los van te staan.
ls de bevestiging die je zoekt voor je 'scorebord' ("ik had weer gelijk"), vraag je dan af wat de effecten van je vraag/inbreng zullen zijn op het zelfbeeld van de ander en op zijn/haar relatie tot jou. Maak je keuze bewust.